Op weg naar een eerlijke rechtspraak.

 

Uit diverse onderzoeken hebben wij de conclusie mogen trekken dat van een eerlijke rechtspraak geen sprake is. Dit alles heeft te maken met het ontbreken van een constitutioneel hof en het artikel 120 van de Nederlandse grondwet verbiedt bovendien aan de rechter om de wet te toetsen aan de Grondwet. Onze volksvertegenwoordigers denken dat zij voldoende knowhow in huis hebben en dit niet nodig hebben. Met Finland zijn wij het enige EU land wat niet een dergelijke constructie kent. Dit zal volgens Wil Nu alsnog ontwikkeld moeten worden.

In alles zal de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens leidend moeten zijn. Daarnaast zal de verplichte advocaat terug gedrongen moeten worden volgens art 3C van het EVRM. De overheid legt steeds meer verantwoordelijkheid neer bij de burger, dit dient ook te gelden binnen de rechtspraak.

Daarnaast zullen no cure no pay mogelijkheden binnen de rechtsgang uitgebreid moeten worden.

 

Feitelijke situatie:

 

In Nederland is er op hoofdlijnen wel sprake van een machtenspreiding, maar niet in de meest zuivere vorm. Het parlement, De eerste en tweede kamer treedt op als controleur van de regering.

Verder is er in Nederland, door de evenredige vertegenwoordiging, altijd sprake van coalitieregeringen, die gesteund worden door coalitiefracties in de Tweede Kamer. Kabinetten regeren altijd op basis van een door de coalitiefracties gesloten regeerakkoord, waarin het beleid voor de komende jaren is vastgelegd. Ook spelen de coalitiefracties tijdens de kabinetsformatie een grote rol in het aandragen en accepteren van bewindslieden.

Daarom is er van stabiliteit geen sprake.
De uitvoerende macht in Nederland is in handen van de regering. De regering heeft wel degelijk medewetgevende macht. Sterker nog, hoewel de Tweede Kamer het initiatiefrecht heeft komt de meeste wetgeving tot stand naar aanleiding van een wetsvoorstel van het kabinet!

Ondanks dat de rechtbanken onafhankelijk zijn komt het voor dat Kamerleden tevens plaatsvervangend rechter zijn. De rechter spreekt recht op basis van de wet. In de praktijk speelt ook jurisprudentie en gewoonterecht een grote rol in de rechtspraak.
Bij de rechtsprekende macht is verder sprake van een scheiding tussen de staande rechterlijke macht OM en de zittende rechterlijke macht. Hoewel het Openbaar Ministerie in beginsel een onafhankelijk onderdeel van de rechtsprekende is, heeft de MvJ wel enkele beïnvloedingsmogelijkheden. Hij is dan ook politiek verantwoordelijk voor het handelen van het OM tegenover de Eerste en Tweede Kamer. Maar door de Trias Politica neemt de minister naar de mening van Wil Nu te weinig gebruik van zijn mogelijkheden.
De minister houdt zich echter in de regel vooral bezig met het algemene opsporings- en vervolgingsbeleid. De minister kan leden van het Openbaar Ministerie echter wel een aanwijzing geven over hoe ze moeten handelen. In dat geval vraagt de minister eerst het college van procureurs-generaal om advies.

 

In deze hebben wij te maken met de:

De scheiding der machten en de valkuilen

I. Uitgangspositie
De Trias Politica (leer van de scheiding der machten) werd beschreven door de Franse verlichtingsfilosoof Charles de Montesquieu. De Montesquieu heeft de term trias politica overigens nooit zelf gehanteerd. In Nederland zijn die drie machten ('wetgevende', 'uitvoerende' en 'rechtsprekende')1 slechts in naam gescheiden als ideaaltypologie. De onderlinge vertakkingen blijken enorm. Niet enkel komt dat door het samen op hetzelfde studentendispuut te hebben gezeten of bij dezelfde studentenvereniging. Maar ook via de verenigingen van Alumni, alsmede de sociëteiten.

II. Vertakkingen en problematiek van ongewenste beïnvloeding.
Vertakkingen zijn bijvoorbeeld aanwezig op:

- Gemeentelijk niveau bij de behandeling van bezwaarschriften voorafgaande aan administratieve beroepsprocedures bij de rechtbank en de Raad van State. De leden van de adviescommissies die aan het bevoegde gezag adviseren zijn samengesteld uit collega-ambtenaren en bestuurders van andere (bevriende) gemeenten;

- Op het niveau van deelnemers aan Raden van commissarissen van overheids-N.V.'s zoals havenschappen en werkvoorzieningschappen, die zijn samengesteld uit ambtenaren en politici uit het circuit alsmede bij de Raden van Beroep;

- Op het niveau van deelnemers aan Raden van Commissarissen in de zorg bij de Ziekenhuizen, die zijn gelieerd met de politiek en de ministeries alsmede de Raden van Beroep en bij de tuchtrechtspraak;

- Op de niveaus van de wetenschap en de advocatuur, die rechter plaatsvervangers bij verschillende rechtbanken en gerechtshoven leveren;

- Op het niveau van de Ondernemingskamers van de Gerechtshoven van de rechterlijke macht, die deels worden bemand door juristen die ofwel gelieerd zijn met ofwel werkzaam zijn bij verzekeringsmaatschappijen. Het behoeft geen betoog dat door de cumulatie van functies in de vertakkingen tot belangenverstrengeling en beïnvloeding moet leiden, zonder dat zeker is dat de onafhankelijkheid gewaarborgd blijft.

III. Aanzetten voor mogelijke maatregelen

De bemensing van de rechterlijke macht dient transparanter te worden, zodat in eerste instantie een volstrekt openbaar register dient te worden opgezet en te worden bijgehouden waarin wordt vermeld wie welke functies waar vervult.

1 Kortweg 'wetgeving' door Parlement samen met de Kroon, 'uitvoering' is beleidsuitvoering door ministers provincies en gemeenten, 'rechtspraak' door de voorondersteld onafhankelijke rechterlijke macht.

- In de Raden van commissarissen van overheids-N.V.-s zouden geen politici van nationaal, provinciaal en plaatselijk niveau zitting mogen hebben evenals dat zulks ook verboden is aan ambtenaren. Hetzelfde geldt voor politici en ambtenaren die na beëindiging van hun politieke of ambtelijke loopbaan wachtgeld genieten.

- De wetenschap en de advocatuur dienen niet langer toeleveranciers te zijn voor posities van rechter-plaatsvervangers.

- Ambtenaren van overheidsinstellingen die dezelfde werkzaamheid vervullen of anderszins van overheidswege zijn gelieerd - al dan niet met gebruikmaking van particuliere adviesbureaus - dienen niet langer zitting te hebben in rechtsprekende instanties of adviescommissie die zich bezig houden met de behandeling van bezwaarschriften.

- Terzake commissieleden en rechter-plaatsvervangers of Commissarissen bij overheidsinstellingen (N.V.-s) dient ingeval van belangenverstrengeling een klachtprocedure gevolgd door een beoordeling in tweede instantie door de Nationale Ombudsman open te staan.

- Voor wethouders, burgemeesters en Commissarissen van de Koning dient de regel ingevoerd te worden dat nevenfuncties die bezoldiging en algemene onkostenvergoedingen genereren worden gekort op de reguliere bezoldiging in de hoofdfunctie.

- Nu via de 'marktwerking' overheveling van taken op het gebied van het sociale zekerheidsstelsel naar bedrijven plaatsvindt, dient er een verscherpt toezicht te worden ingevoerd op de functionarissen die worden aangesteld bij de Ondernemingskamers van de Gerechtshoven behorende tot de rechterlijke macht.

IV. Uitleiding, noodzaak tot instelling aparte klachtprocedure
Naast de wrakingprocedure die voornamelijk door vertegenwoordigende advocaten namens cliënten kunnen worden ingesteld jegens rechters en advocaten, dient er een klachtprocedure voor burgers te komen waarin "belangenverstrengeling en ongewenste beïnvloeding" door leden van bezwaarschriftencommissies en rechterlijke instanties aan de orde kan worden gesteld. Die klachtprocedure dient per definitie laagdrempelig en kosteloos met een korte doorlooptijd voor afwikkeling. Dit dient dan gekoppeld te zijn aan het eerder aan de orde gestelde openbare register van functies die een persoon in openbare dienst en bij de rechterlijke macht en adviesfuncties vervult.

 

In alles kan geconcludeerd worden dat het Trias Politica principe niet werkt omdat het niet gerespecteerd wordt. In veel rechtszaken zijn de rechters, advocaten, en vele partijen geïntegreerd in een web van wederzijdse, gezamenlijke belangen. Zo is de rechtsstaat een crimineel lichaam geworden.

 

Strikte handhaving en geen gedoog cultuur.

In wet- en regelgeving is strikte handhaving nodig om deze situatie gezond te maken.
Om het vertrouwen in de rechtsstaat te herstellen dient de belangenverstrengeling voorbeeldig gestraft te worden.
Alle betrokken lieden dienen hun bijbaantjes, familie- vriendschap- openbare en gesloten maatschappen of broederschappen, en zakelijke relaties uit het verleden en heden te publiceren. Het "vergeten" te melden van zulke banden moet tot het nietig verklaren van vonnissen leiden en ontslag op staande voet van de rechter(s) en de toekenner(s) van de rechtszaak(en) aan de desbetreffende rechter(s).
Bij het toekennen van de rechters aan de rechtszaken dient er altijd een screening vooraf plaats te vinden.
(Makkelijk te automatiseren).
De screening uitvoerder samen met de rechter dienen garant te staan, hoofdelijk aansprakelijk voor de absolute afwezigheid van elke vorm van belangenverstrengeling in elke rechtszaak.

 

Waarheidsvinding:

Naast Trias Politica moet de problematiek rond de waarheidsvinding opgelost te worden: geen vonnissen meer zonder de waarheid vast te stellen.

 

Om de waarheidsvinding en de kwaliteit van de rechtspraak een echte impuls te geven zullen er voorstellen ontwikkeld moeten worden, wat kan leiden tot een volkstribunaal dan wel jury rechtspraak.

Binnen het huidige rechtssysteem zal er een verplichting dienen te ontstaan, dat de rechter alle ingebrachte documenten kwalificeert en dit mee neemt in zijn beoordeling. Nu shopt een rechter dikwijls, dit zie je veelal binnen het jeugdrecht waarbij informatie vanuit Jeugdzorg en De Raad voor de Kinderbescherming de enige bron lijkt te zijn en inbreng door professionals regelmatig terzijde wordt geschoven.